Euthanasie

Euthanasie

Eens kan de dag komen dat je afscheid moet nemen van je trouwe viervoeter. Veelal is de levenskwaliteit van het dier dermate verslechterd dat het uit zijn lijden verlost moet worden. Anderzijds kan het paard ook een natuurlijke dood sterven of bijvoorbeeld betrokken zijn bij een dodelijk ongeluk. In Nederland is het verboden om een paard te begraven. Dit heeft vooral ook te maken met het risico voor de volksgezondheid. De kadavers van paarden bevatten bijvoorbeeld kiemen die
vele tientallen jaren in de grond kunnen overleven. Veel zaken rondom het overlijden van een paard zijn niet zomaar vanzelfsprekend. Het is wel degelijk van belang om vooraf te weten wat de mogelijkheden zijn voor bijvoorbeeld het beëindigen van het paardenleven, het afscheid en de eindbestemming van het lichaam.  Zo kun je, mocht het treurige moment aanbreken, een weloverwogen keuze maken. Dit is fijner voor het paard en je eigen gemoedsrust.

Paardenverzekering en bijbehorende voorwaarden

Indien je een paardenverzekering hebt afgesloten voor je paard, dan is het belangrijk dat er vóór het overlijden al contact opgenomen wordt met je verzekeraar (met uitzondering van een plotselinge dood, dit is immers niet in te calculeren). Ga zelf als eigenaar nog eens goed de polis na om te zien wat jouw verzekering precies vergoedt. Dit kan een beslissing namelijk beïnvloeden omdat enkele keuzes duurder zijn, of niet worden vergoed. Door tijdig contact op te nemen met je verzekeraar kunnen misverstanden worden voorkomen en kun je de polis verstandig benutten. Wanneer een paard plotseling komt te overlijden dien je óók contact op te nemen met je verzekeraar, dan gelden echter weer andere voorwaarden en uitkeringen dan bij bijvoorbeeld euthanasie.

Planning

Als de eigenaar in overleg met de dierenarts besloten heeft over te gaan tot euthanasie van een paard of pony, is het belangrijk zich voor te bereiden. Denk er goed over na waar en wanneer de euthanasie plaats zal vinden. Bedenk dat bij een euthanasie aan huis, het lichaam opgehaald zal moeten worden. Wanneer de euthanasie op de kliniek plaatsvindt, zijn dit soort zaken makkelijker te regelen. Neem hierover een besluit in samenspraak met je dierenarts.

Voorbereiding

  • Breng, als daarvan sprake is, de staleigenaar c.q pensionhouder op de hoogte.
  • Bespreek de euthanasie zelf met je dierenarts. Hoe gaat het in zijn werk en wat kun je verwachten?
  • Bedenk of je wel of niet bij de euthanasie aanwezig wilt zijn.
  • Bedenk dat je niet actief bij de euthanasie betrokken kunt zijn. Het paard moet immers neergelegd worden en dat is niet altijd zonder gevaar.
  • Bespreek met je familie en met name met kinderen, hoe en waarom het besluit genomen is.

Euthanasie

Een eerste methode voor de beëindiging van een paardenleven is euthanasie, ook wel bekend onder de spreekterm ‘in laten slapen’. Een dierenarts is bevoegd om te mogen euthanaseren. Dit kan gebeuren op de praktijk maar ook bij jou op stal. Wanneer het euthanaseren op de praktijk zal plaatsvinden, dan is het wél belangrijk dat het paard nog naar de praktijk vervoerd kan en mag worden (een paard met een gebroken been mag bijvoorbeeld niet vervoerd worden). Het voordeel van inslapen op de kliniek is dat wij een speciale ruimte hebben om het paard neer te leggen. Daar kunnen we aan beide kanten het paard ondersteunen zodat het paard niet valt, maar rustig door zijn benen zakt. Bij de daadwerkelijke euthanasie krijgt het paard allereerst een lichte verdoving toegediend, waarna het rustig wordt. Op deze wijze wordt ook onnodig stress bij het paard voorkomen. Het paard zal het hoofd naar beneden laten hangen en het lijkt of het paard staande slaapt. Het paard wordt door een dierenarts goed neergezet en krijgt het 'neerlegmiddel' / ‘slaapmiddel’ toegediend. In alle rust zakt het paard door de benen. Het paard slaapt dan. Als het paard slaapt wordt, als de eigenaar daarvoor kiest, in het bijzijn van de eigenaar een overdosis slaapmiddel gegeven. Dat zorgt ervoor dat het paard stopt met ademen, het hart stopt en het paard komt te overlijden. U kunt nu in alle rust afscheid nemen. Het is bij de eigenaar thuis vaak moeilijk om het paard op een natuurlijke manier tot liggen te krijgen. Dit is anders dan bij bijvoorbeeld een hond of kat en kleine landbouwdieren. Hierdoor is er vaak sprake van ‘vallen’, ondanks allerlei inspanningen van de dierenarts om dit zo soepel mogelijk te laten verlopen. Het is belangrijk om vooraf de locatie van het euthanaseren te bepalen. Hoewel het voor het paard een vertrouwd gevoel kan geven om in zijn eigen stal in te slapen, moet er wel rekening gehouden worden met nadien verwijderen van het paardenlichaam. Dit kan in het geval van een kleine of nauwe stal al gauw problemen geven en tot minder prettige (laatste) beelden leiden.

Destructie

Wanneer je ervoor gekozen hebt om je paard te laten euthanaseren dan wordt het automatisch uitgesloten voor humane consumptie. Dit komt door de middelen die het paard toegediend heeft gekregen. Het kan ook zijn dat je paard is overleden door een natuurlijke dood. In beide gevallen kan het paard aangeboden worden voor destructie. In Nederland loopt deze dienst via de organisatie Rendac. Het ophalen van het overleden paard kan op twee manieren:

1 Regulier transport

Hierbij is het belangrijk dat het lichaam afgedekt langs de openbare weg ligt. De vrachtwagen van Rendac kan dan gemakkelijk bij het paard en zal met een grijphaak het lichaam in de vrachtwagen hijsen. Een melding wordt bij Rendac doorgaans de volgende dag verwerkt. Het lichaam kan dan vanaf 6:00 uur ’s morgens worden opgehaald.

2 Individuele ophaalservice

Men komt in dit geval met een speciale paardentrailer. Hierbij kan het paardenlichaam vanuit de weide of stalingang worden opgeladen. Bij de individuele ophaalservice wordt een tijdstip afgesproken waardoor er nog ruimte is om afscheid te nemen van het paard. Het kostenplaatje voor de individuele ophaalservice ligt echter wel erg hoog, houdt rekening met prijzen van 400-500 euro

Bij destructie worden de dieren volgens wettelijke richtlijnen vernietigd en verwerkt tot duurzame biobrandstoffen die weer hergebruikt kunnen worden. De kosten zijn relatief laag maar zijn afhankelijk van de wijze van ophalen van het paardenlichaam. Rendac werkt met meldcodes en diercodes. Wanneer je voor het eerst een kadaver gaat melden, zal dit telefonisch doorgegeven moeten worden. Meer informatie over deze codes kun je nalezen www.rendac.nl. Wanneer er vaker een melding gemaakt moet worden, scheelt een abonnement aanzienlijk in de kosten. Wanneer je al eerder een melding hebt gedaan bij Rendac dan kun je de melding ook online uitvoeren. Let er hierbij goed op dat je de juiste codes gebruikt. Het komt nog al eens voor dat er per ongeluk voor de individuele ophaalservice is gekozen en daardoor de kosten onnodig hoog uitvallen.

    Crematie

    In Nederland zijn er diverse paardencrematoria die verschillende diensten aanbieden om aan veel wensen te kunnen voldoen. Wanneer je paard nog leeft en getransporteerd kan worden, kun je het dier ook zelf naar het crematorium vervoeren. Er is daar een speciale inslaapruimte en er is een dierenarts aanwezig die het paard kan euthanaseren. Als het paard al overleden is, kan het crematorium je paard ophalen.

    Slachten ten behoeve van humane consumptie

    Een andere manier waarop een paardenleven beëindigd kan worden is om het naar ‘de slacht’ te brengen. Slachten is uitgesloten wanneer:
    • Er sprake is van ernstig letsel waardoor het paard niet meer vervoerd kan en mag worden.
    • Er sprake is van aanwezige middelen in het lichaam die een risico kunnen vormen voor de volksgezondheid. Het paard is aangewezen als voedselproducerend dier. Dat wil zeggen dat er geen residuen van geneesmiddelen in het dier aanwezig mogen zijn op het moment van slachten. Er zijn zelfs middelen die in het hele paardenleven nooit toegediend mogen zijn wanneer een paard geslacht gaat worden. Voor meer informatie hierover kun je kijken bij de toelichtingen op het begeleidende Formulier Voedselketeninformatie Paarden (VKI-formulier)dat ingevuld zal moeten worden.
    • Oudere paspoorten hebben achterin soms nog geen medisch gedeelte. Deze dieren komen ook niet in aanmerking voor de slacht.

    Kijk bij de keuze voor slacht allereerst achterin het paardenpaspoort (medische gedeelte). Hier staan de middelen genoteerd die het paard toegediend heeft gekregen en die effect (kunnen) hebben op de mogelijkheid om wél of niet te slachten. Je dierenarts kan veel van je vragen hierover beantwoorden. Als een paard op oudere leeftijd pas wordt gechipt dan komt er bijvoorbeeld ook een stempel in het paspoort die aangeeft dat het dier nooit geslacht mag worden. De medische geschiedenis van het paard staat namelijk in de jaren voor de chip niet in wettelijke verbinding met het chipnummer van het paard. Kijk voor meer informatie bij chippen.

    Vervolgens zal het VKI-formulier moeten worden ingevuld. Hier wordt allereerst gevraagd of het paard in de 60 voorafgaande dagen is behandeld met diergeneesmiddelen en deze zullen moeten worden toegelicht. In het kader van de volksgezondheid worden daarnaast nog enkele vragen gesteld met betrekking tot de gezondheid van het paard zoals of er aanwijzingen zijn van aanwezige ziekten die de kwaliteit van het vlees in gedrang kunnen brengen.

    Wanneer het paard geschikt is bevonden voor de slacht:
    • Zal het naar de slachterij gebracht moeten worden. Enkele slachterijen bieden ook de dienst aan om het dier op te halen, evenals paardenhandelaren die ded afhandelingen van je over kunnen nemen.
    • Het paard komt in een speciale ruimte waar het gedood wordt. Dit is een nette en schone ruimte waar de eigenaar eventueel afscheid kan nemen. Indien gewenst, kan de eigenaar ook bij de doding aanwezig zijn.
    • Er wordt een schietmasker bevestigd op het hoofd van het paard waardoor gericht geschoten kan worden. Hierdoor is het paard direct hersendood.
    • Binnen 1 minuut moet het dier vervolgens leegbloeden middels een halssnede.
    • Vervolgens wordt het paard geslacht.
    • Het vlees wordt veelal naar het buitenland getransporteerd aangezien er in Nederland weinig vraag is naar paardenvlees.

    Paardenpaspoort

    Na overlijden van het paard dient het paardenpaspoort opgestuurd te worden naar de desbetreffende paspoort uitgevende instantie. In het stamboek zal dan worden aangeven dat het paard is overleden. Je kunt het paspoort na afhandeling (indien gewenst) weer terug laten sturen, deze wordt dan ongeldig verklaard en kun je ter nagedachtenis bewaren. Per stamboek kan de procedure verschillen. Bij eventuele vragen kan men zich wenden tot de KNHS (Koninklijke Nederlandse Hippische Sportfederatie).

    Afscheid nemen van je paard

    Het kan zijn dat een dier een onderdeel vormt van het gezin en dat het belangrijk is voor de gezinsleden om echt te ervaren dat het dier dood is en niet zomaar ‘weg’. Of het hoort bijvoorbeeld op een zorgboerderij waar regelmaat en routine erg belangrijk zijn. Komt een zorgcliënt dan tot de ontdekking dat een dier verdwenen is, dan kan dat veel onrust geven. In zo’n geval kan het goed zijn om de mensen die erbij betrokken zijn te laten ervaren dat het dier is overleden. Hoe? Dat is ter beoordeling van de verantwoordelijke, aangezien elk mens en elke situatie verschillend is.

    Dierenartsen kunnen door hun ervaringen met euthanasie je hierover ook veel vertellen. Een aantal algemene tips:
    • Als je aanwezig bent bij de euthanasie, vraag de dierenarts dan vooraf precies wat je kan verwachten. Houdt er rekening mee dat niet altijd alles zo loopt als van tevoren wordt gepland. Soms reageert een dier niet goed op de verdoving en moet er bijvoorbeeld een extra injectie gegeven worden. Houdt ook rekening met eventuele stuiptrekkingen na het overlijden.
    • Praat bij kinderen en bijv. geestelijk gehandicapten vooral over ‘dood maken’ en niet over ‘inslapen’. Er zijn kinderen geweest die niet meer naar bed durfden, nadat de pony weg moest om in te laten slapen en vervolgens nooit meer terug kwam!
    • Wees eerlijk en duidelijk, dat hoeft niet grof te zijn! Als je er van te voren goed over nadenkt en er bijvoorbeeld iets over leest, dan blijkt dat de dood eigenlijk best goed uit te leggen is.
    • Het is voor veel mensen een meerwaarde om te zien dat het dier dood is. Het mooiste is als je het verschil tussen leven en dood kunt laten zien en ervaren, dat is echt, eerlijk en duidelijk en tevens een goed begin van de verwerking: je weet dan zeker dat het dier dood is.

    Aandenken aan je paard

    Tip: bedenk (wanneer mogelijk) van te voren welk aandenken je graag zou willen hebben als je paard er straks misschien niet meer is, zodat je hier op het verdrietige moment niet meer over hoeft na te denken.